|
Mesane ve dışkı kontrolü öğrenilmesi gereken sosyal bir olaydır.
Çocuğunuza tuvaleti kullanmayı öğretmek zaman ister, anlayış ve
sabır gerektirir. En önemlisi, bu alışkanlığı edinmesi istenen
çocuğa hiç bir zaman zorlama yapılmamasıdır.
Tuvalet eğitiminin başlaması gereken belli bir yaş yoktur. Bunun
için doğru zaman, çocuğun fiziksel ve psikososyal gelişimine
bağlıdır. 12 aydan küçük çocukların mesane ve barsak kontrolü
hiç yoktur, bundan sonraki 6 ay içinde bir miktar kontrol etme
yetisi kazanırlar. 18-24 aylar arasındaki çocuklar genellikle
tuvalet eğitimine hazır olduklarını belli ederler ama bazı
çocuklar 30 ay veya daha ileri aylarda tuvalet eğitimine hazır
olmayabilirler.
Çocuğunuz tuvalet eğitimine ayrıca duygusal olarak da hazır
olmalıdır. Çocuk tuvaleti kullanmayı kendisi istemeli ve bunu
yaparken de herhangi bir çekinme, korku belirtisi göstermiyor
olması gerekmektedir. Eğer çocuğunuz kuvvetli bir şekilde
direniyorsa tuvalet eğitimi için bir süre daha beklemek uygun
olur.
Evde yaşanan bazı gerginlikler tuvalet alışkanlığının
edinilmesini zorlaştırabilir. Kimi zaman şu durumlarda tuvalet
eğitiminin başlaması ertelenebilir:
- Yeni bir eve taşınmak veya kısa bir süre içinde taşınacak
olmak
- Yeni bir gebelik veya yakın zamanda aileye yeni bir bebeğin
katılması
- Aile bireylerinden birinde ciddi bir hastalık veya ölüm
Bununla birlikte, yukarıda saydığımız olağan dışı olaylara
rağmen çocuğunuz tuvaleti kullanmayı herhangi bir problem
olmadan öğreniyorsa eğitime ara vermeye gerek yoktur.
Anne-babanın bilmesi gereken en önemli nokta, tuvalet eğitimi
sırasında çok sabırlı olmak ve çocuğa hiç kızmamaktır. Bu
eğitimin bir savaş haline dönmemesi anne-babanın elindedir.
Tuvalet eğitiminin başladığı yaş çocuğunuzun kendisini bir birey
olarak görmeğe başladığı bir dönemdir. Bu yaştaki çocuklar
limitlerini zorlamak isterler. Bazı çocuklar protesto etmek
amacıyla özellikle dışkılarını ne beze ne de tuvalete yapmayarak
tutabilirler.
Çocuğunuzda şu davranışları gözlüyorsanız tuvalet eğitimine
hazırdır:
- Uykudan uyandığında bezi ıslak değilse veya gün içinde en az 2
saat bezi kuru kalıyorsa
- Dışkılama zamanı çok düzenli ise veya hemen önceden
anlaşılabiliyorsa (bazı mimikler, vücut hareketleri veya sözler)
- Basit komutları yerine getirebiliyorsa
- Banyoya kendi başına gidebiliyor ve üstündekileri çıkartıyorsa
- Bezi kirlendiğinde rahatsız oluyor ve bezini değiştirmenizi
istiyorsa
- Tuvalet veya lazımlığını kullanmak istiyorsa
- Yetişkinlerin kullandığı iç çamaşırlarını giymek istiyorsa
Her çocuğun dışkı düzeni farklıdır. Bazı çocuklar 2-3 günde bir
bu ihtiyaçlarını giderirken bazıları günde 2-3 defa dışkılar.
Düzenli ve doğru beslenme çocuğunuzun dışkı kıvamını da yumuşak
hale getireceğinden tuvalet alışkanlığının edinilmesini
kolaylaştırır. Çocuğunuz henüz hazır değilken tuvalete gitmesi
için çok zorlanması ve baskı yapılması, öncelikle dışkılamanın
öğrenilmesinde uzun sürebilecek problemlere yol açabilir.
Kabızlık bir problem ise çocuk doktorunuza danışmadan fitil,
lavman veya dışkı yumuşatıcı ilaçları kullanmayın.
Pek çok çocuk 3-4 yaşlara geldiğinde gündüz idrar ve dışkısını
kontrol edebilir. Çocuğunuz gündüz kuru kalmayı başarsa bile,
bazen aynı başarıyı gece de göstermesi aylar, hatta yılları
alabilir. Çoğu kız çocuk ve erkek çocukların %75'i 5 yaşından
sonra geceleri tuvaletlerini kaçırmaz.
ÇOCUĞUNUZA TUVALETİ KULLANMAYI ÖĞRETMENİN KOLAY YOLLARI
Kullandığınız sözcükleri dikkatli seçin
"İdrar" ve "dışkı" gibi terimleri çocuğunuza açıklamaya
çalışırken kullanacağınız sözleri dikkatle seçin. Zira çocuğunuz
sizden öğreneceği bu terimleri arkadaşları, komşularınız ve
çocuğunuzun bakımında size yardımcı olan diğer kişilerin yanında
da kullanacaktır. Vücut artıklarını çocuğunuza tanımlarken
"kaka", "pis", "kötü kokulu" gibi sözcükleri kullanmaktan
kaçının. Bu sözcükler çocuğunuzun utanmasına ve kendisini kötü
hissetmesine yol açabilir. Dışkılama ve idrar yapmayı basit,
doğal bir olaymış gibi gösterin çocuğunuza. Çocuğunuz bu
yaşlarda meraklı olacağından bazen dışkısı ile oynayabilir. Bu
durumda hiç kızmadan ona yumuşak bir şekilde "bunun oynanacak
bir şey olmadığını" söylemeniz yeterlidir.
Çocuğunuz hazır olduğunda ona ufak bir lazımlık alın. Zira çocuk
bunun üstüne kolaylıkla oturabilir ve oturduğunda ayakları ile
yere basabilir. Bu, kendisini güvende hissetmesine de yardımcı
olacaktır.
Çocuklar ailedeki diğer bireylerin tuvaleti kullanmalarını da
gözlemlemek isteyebilirler. Bazen anne-baba tuvaleti
kullandıklarında çocukların da içeri girmesi onlara bu
davranışın öğretilmesinde yardımcı olabilir. Büyüklerin tuvaleti
kullanmasını görmesi çocuğunuzun da aynı şeyi yapmayı istemesine
yol açacaktır. Tabii en uygunu bu deneyimi kız çocukların
anneleri ile, erkek çocukların da babaları ile yaşamalarıdır.
Çocuğunuzun tuvaletinin geldiğini nasıl hissedeceğini
öğrenmesine yardım edin
Çocuğunuza idrar veya dışkısını yapmak üzere olduğunda size
haber vermesini söyleyin. Çocuğunuz genellikle tuvalet
ihtiyacını bezinde giderdikten sonra size haber verecektir. Bu,
çocuğunuzun kendi vücut fonksiyonlarının farkında olmaya
başladığının bir göstergesidir. Çocuğunuzu bunu size söylediği
için ödüllendirin ve ona bir daha sefere tuvaletini yapmadan
önce size haber vermesini söyleyin.
Dışkılamaya başlamadan hemen önce çocuğunuz çeşitli sesler
çıkarabilir; ıkınmaya başlayabilir, yere çömelebilir veya o
sırada oynuyorsa bir süre oyuna ara verebilir. Çocuğunuza bu
gibi belirtilerin dışkılama zamanı olduğunu ve şimdi tuvalete
gitme zamanı olduğunu söyleyin.
Genellikle çocuklarda dışkılama hissi idrar yapma hissinden önce
öğrenilir. Bazı çocuklar dışkılarını tuvalete yapmayı
öğrendikten aylarca sonra idrar yapma kontrolünü kazanırlar.
Bazı çocuklar ise önce idrar yapmayı öğrenirler. Hatırlanması
gereken tek şey, her çocuğun birbirinden farklı olduğudur.
Çocuğunuzu düzenli bir şekilde tuvalete götürün
Çocuğunuzun idrar veya dışkısını yapmak üzere olduğunu
gördüğünüzde onu lazımlığına götürün. Her seferinde sadece bir
kaç dakika süreyle çocuğunuzu lazımlığa oturtun. Çocuğunuz
lazımlıkta otururken ona ne yapmasını istediğinizi anlatın.
Neşeli ve doğal olun. Eğer karşı koyarsa ısrar etmeyin.
Çocuğunuzun direnmesi onun tuvalet eğitimine henüz hazır
olmadığını gösterir.
Çocuğunuzu günün belli saatlerinde (sabah uyandığında,
yemeklerden sonra, uykudan önce) düzenli olarak tuvalete
götürmeniz onun bu alışkanlığı daha kolay edinmesine yardımcı
olacaktır.
Tuvalet eğitiminin başarısı çocuğunuzun bu alışkanlığı öğrenme
hızına bağlıdır. Çocuğunuzun gösterdiği çabayı ve ilerlemeyi
ödüllendirmelisiniz. Bu nedenle çabuk sonuç almaya
çalışmamalısınız. Çocuk tuvalet ihtiyacını tuvalette giderdiği
her zaman onu övücü sözler söyleyip sarılın. Bunun tersi
durumlarda kızmamaya özen gösterin. Cezalandırma çocuğunuzun
kendisini suçlu hissetmesine yol açacak ve tuvalet eğitimi
sürecini uzatacaktır.
Bu arada çocuğunuza basit temizlik kurallarını da
öğretmelisiniz. Tuvaletten sonra çocuğunuza nasıl temizlenmesi
gerektiğini göstermeniz doğru olacaktır. Her tuvaletten sonra
çocuğunuza ellerini yıkatmalısınız. Bazı çocuklar dışkı ve
idrarlarını vücutlarının bir parçası olarak gördüğünden, bu
artıkların sifon çekildikten sonra kayboluşunu gözlemekten
korkabilir ve bunu anlamakta zorluk çekebilirler. İlginç olarak,
bazı çocuklar tuvalette otururken sifon çekildiğinde
kendilerinin de suyla beraber içeri çekileceklerinden korkarlar.
Çocuğunuza "dışkı" ve "idrar" gibi vücut artıklarının ne
olduğunu açıklamaya çalışmalısınız. Çocuğunuza kontrolün
kendisinde olduğu hissini vermek için sifonu onun çekmesine izin
verebilirsiniz. Bu, onun korkularını yenmesine yardımcı
olacaktır.
Çocuğunuz düzenli olarak tuvaleti kullanmaya başladığında
mümkünse tuvaleti kullanmayı yeni öğrenen çocuklar için özel
olarak yapılmış külotlardan kullanmaya çalışın. Bu sayede
çocuğunuz bezden kurtulduğu için kendisi ile gurur duyacak ve
kendisine güvenildiğini anlayacaktır. Bununla beraber her an
"istenmeyen kaza"lara karşı hazırlıklı olmalısınız. Zira tuvalet
alışkanlığının tam olarak kazanılması haftalar, hatta aylar
alabilir.
Başlangıçta çocuğunuz tuvaletten kalktıktan hemen sonra idrar
veya dışkısını yapabilir. Zira çocuğunuzun mesane ve barsak
kontrolünü sağlayan kaslarını gevşetmeyi öğrenmesi zaman
alabilir. Eğer bu tip "kazalar" sıklıkla tekrarlıyorsa çocuğunuz
tuvalet eğitimine henüz hazır değil demektir.
Bazen çocuğunuz tuvaleti geldiğinde sizden bez isteyebilir ve
tuvalet ihtiyacını gidermek için kendi belirlediği bir yerde
oturmak isteyebilir. Bunu başarısızlık olarak değerlendirmek
yerine tuvaletinin geldiğini anladığı için çocuğunuzu
ödüllendirmelisiniz. Bu durumda, çocuğunuzun bezi üzerinde
olduğu halde tuvaletini banyoda yapmasını önerebilirsiniz
kendisine. Ondan sonra yavaş yavaş bezi olmadan lazımlığa
oturarak tuvaletini yapmasını sağlayabilirsiniz.
Çoğu zaman çocuğunuz lazımlıktan çok normal tuvalete oturmayı
zamanı gelince kendisi isteyecektir. Bu istek karşısında
çocuğunuzun tuvalete nasıl oturması gerektiğini de sizin ona
öğretmeniz gerekecektir. Tuvalet eğitimi öncesi, eğitim
sırasında veya sonrasında herhangi bir sorunuz olduğunda veya
aklınıza bir konu takıldığında lütfen çocuk doktorunuza danışın.
Genellikle ufak bir sorun kolayca çözülebilir, fakat tıbbi veya
psikolojik problemler varsa o zaman tedavi gerekebilir. Çocuk
doktorunuzdan gelebilecek herhangi bir yardım veya öneri
çocuğunuzun tuvalet eğitimini kolaylaştıracaktır.
Uzm. Dr. Filiz Odabaşı Seeborg
Çocuk Hastalıkları Uzmanı
International Polikliniği Etiler |
