|
Erken eğitimde
hizmet sunma modelleri erken eğitim dönemindeki çocuklara
sunulacak programların hazırlamasından başlayıp, bu
programların ev ve bakım merkezleri gibi doğal ortamlarda
çocuklara sunulmasına kadar devam eder. Erken eğitim
hizmetleri, uzmanın aileyi evinde ziyaret etmesiyle tümüyle
evde (eve dayalı); zaman zaman uzmanın eve, zaman zaman da
ailenin kuruma gitmesiyle evde ve kurumda (ev ve kuruma
dayalı) ve ailenin kuruma gitmesiyle kurumda (kuruma dayalı)
olmak üzere üç şeklide sunulabilmektedir.
Kuruma Dayalı:
Kuruma dayalı erken eğitim hizmetlerinde öğretim
etkinlikleri, erken eğitim hizmeti veren bir kurumda
yapılır. Uygulamacılar, ev ziyaretleri yapmadan bütün
çalışmalarını kurumda sürdürürler. Böylece uygulamacılar
aralarında işbirliği yaparak çocuğun gelişimi için uygun
öğretim programı geliştirme fırsatı bulurlar. Kuruma dayalı
erken eğitim hizmetlerinde ortamı yapılandırmak ve
uygulamaları aileye ve çocuğa göre uyarlamak, eve dayalı
erken eğitim hizmetlerine oranla daha kolaydır. Ancak,
kuruma dayalı erken eğitim hizmetlerinde her çocuğun ve
ailenin gereksinimlerinin karşılanması için sunulacak
hizmetin bireyselleştirilmesi oldukça zordur. Eve dayalı
erken eğitim hizmetleriyle, bu sınırlılıklar giderilmeye
çalışılır.
Eve Dayalı: Eve
dayalı erken eğitim uygulamalarında en önemli amaç,
çocukların eğitiminde aile katılımını arttırmaktır. Eve
dayalı uygulamalar, ailenin gereksinimlerini kendi ortamında
belirlemek, aileyle birlikte planlama yapmak, çocuğun
gereksinimlerini kendi ortamında karşılamak ve aileye bilgi
ve eğitim sağlamak için ideal ortamlardır. Pek çok araştırma
sonucu, ailelere sağlanan eve dayalı erken eğitim
hizmetlerini desteklemektedir. Bunun nedenini:
1. Bir ortamda
öğrendiği beceriyi diğer bir ortama transfer etmede zorluğu
olan gelişim yetersizlikleri olan çocuklara, özellikle
devinsel becerilerin aileleri tarafından ev ortamlarında
öğretilmesi, becerinin uzmanlar tarafından terapi
ortamlarında öğretilmesinden daha kolay ve işlevsel
olabilir.
2. Uzmanlar
çocuklarla belirli sürelerle çalışmaktadırlar. Oysa çocuklar
zamanlarının çoğunu aileleriyle birlikte geçirmektedir.
Dolayısıyla, aileler evde çocuklarıyla uzmanlardan daha uzun
süre verimli şekilde çalışabilirler.
3. Aileler erken
eğitim programına katıldıklarında çocuklarının gelişim ve
gizilgüçlerini daha iyi anlayabilirler ve uygun şekilde
gelişmeleri için çocuklarına daha kolay yardım edebilirler.
4. Ailelere kendi
çocuklarına öğretim yapma becerilerinin öğretimi, ailelerin
yeterliğini ve kendilerine güvenlerini arttırır. Eve dayalı
erken özel eğitim hizmetleri, eğitim merkezlerine uzak,
ailelerin kolay yolculuk yapmasına engel olan bölgelerde ve
kronik hastalığı olan veya enfeksiyon kapmaya eğilimli
çocukların eğitiminde yeğlenmektedir. Eve dayalı erken
eğitim hizmetleri, ailenin daha fazla çalışmasını
gerektirmesi nedeniyle aileye ek bir yük getirmektedir. Aynı
zamanda, ailede kardeş ya da komşu çocukları yoksa çocuğun,
çocuklar arası etkileşim ve sosyal oyun fırsatlarını da
engelleyebilmektedir. Ayrıca, uygulamacının, aile ziyareti
yapmak amacıyla sürekli yolculuk yapması çok yorucu
olabilmektedir. Aynı zamanda, eve-dayalı uygulamalarda
uygulamacı, çocuğu, kuruma dayalı uygulamalarda olduğu kadar
yoğun gözleme fırsatı da yakalayamayabilmektedir.
ERKEN ÖZEL EĞİTİM PROGRAMLARI, AMAÇLARI VE ÖZELLİKLERİ
Erken özel eğitim
programları, 0-6 yaşındaki gelişim yetersizlikleri olan ya
da risk altındaki çocuklar ile ailelerine sağlanan, farklı
şekillerde uygulanabilen sistematik eğitim programları
olarak tanımlanmaktadır. Ailelere kendi ev ortamlarında
öğretim becerileri kazandırmaya yönelik sıklıkla kullanılan
erken özel eğitim programlarından bazıları şunlardır:
The Murdoch Early
Intervention Program, Portage, Parent Action in Childhood
Education (PACE); Precise Early Education for Children with
Handicaps (PEECH), Small Steps Early Intervention Program.
Erken özel eğitim
programlarının genel amaçlarını, erken eğitim dönemindeki
çocuklar, aileler ve erken eğitim hizmetini sağlayanlar için
şu şekilde sıralamaktadır:
a. Çocuklar için:
(a) gelişimsel becerilerin en iyi şekilde kazanılmasını
sağlama; (b) belirli durumlarda ve ortamlarda birlikte
yaşayacakları topluma uyumlarını en üst düzeye çıkarma; (c)
kişisel bakımlarını yapabilme düzeylerini ve sosyal
yaşamlarının kalitesini arttırma.
b. Aileler için:
(a) çocuklarıyla ilgili uygun kararları alabilme; (b)
çocuklarıyla, hem aile hem de çocuk için doyurucu ve yararlı
şekilde etkileşimde bulunabilme; (c) çocuklarının gelişimine
katkıda bulunabilme; (d) toplumla bütünleşme.
c. Hizmeti
sağlayanlar için: (a) gelişim yetersizlikleri olan
çocukların ve ailelerinin toplum tarafından kabulünü
arttırma; (b) erken özel eğitim programlarını uygulama ve
geliştirme; (c) gelişim yetersizlikleri olan çocukları,
ailelerini ve sunulan hizmetleri destekleme ve savunma.
Ailelere sağlanan erken özel eğitim programlarının temel
özelliklerini şu şekilde sıralamıştır:
1. Aileyi karar
verme, planlama, değerlendirme ve uygulama düzeyinde
programa katma.
2. Hizmetleri,
sadece çocuğu değil bütün aileyi işin içine katacak şekilde
geliştirme ve planlama.
3. Amaçların
oluşturulmasına ve uygulamanın öncelikle aile tarafından
planlanıp yürütülmesine rehberlik etme.
4. Aileye seçenek
önerme ve ailenin katılım oranı hakkındaki kararına saygılı
olma.
ERKEN ÖZEL EĞİTİM PROGRAMI UYGULAMA ÇEŞİTLERİ
Sıfır-altı yaş
gelişim yetersizlikleri gösteren çocuklara yönelik
hazırlanan erken özel eğitim programları, hizmet
sağlayıcıların konumuna ve işlevine yönelik sahip oldukları
görüşler ve yürüttükleri uygulamalar açısından dört gruba
ayrılmaktadır: Uzman-merkezli: Ailenin gereksinimleri,
ailenin görüş açısıyla ancak uzman tarafından belirlenir.
Ailenin daha işlevsel bir uygulama için uzman yardımına
gereksinimi vardır. Aile yeterli görülmediğinden uygulama
uzman tarafından yapılır. Uzman-güdümlü: Aile uzmanın
yaptığı uygulamaları kısmen yapmaya başlar. Uzman ailenin
yararına olabileceğini düşündüğü uygulamaları belirler. Aile
çok düşük düzeyde de olsa kendi problemlerini çözebilecek
düzeyde olduğundan, sadece uzmanın kontrolü altında uygulama
yapar. Aile-odaklı: Ailenin neye gereksinimi olduğu daha
işlevsel bir uygulamayla, aile ve uzmanın işbirliğiyle
belirlenir. Aile daha ön plandadır. Ancak, gereksinim
duyulduğunda, uzmanın öneri ve rehberliğine başvurulur.
Aile, mümkün olduğunca, önceden uzman tarafından belirlenen
gereksinimleri karşılamaya yönelik programı kullanmaya
teşvik edilir. Aile-merkezli: Aile, gereksinimlerini kendisi
belirler ve karşılama yollarını kendisi oluşturur. Kaynak
sağlama ve hizmet sunma tamamen ailenin gereksinimlerine ve
isteklerine göre belirlenir. Uzman sadece danışman
konumundadır. Uzman ailenin planlama ve uygulama
becerilerini maksimum düzeyde kullanmasına yardım etmek için
devreye girer ve aileyi teşvik eder. Uygulama tamamen
yeterliğe dayalıdır. Sağlanan kaynak ve desteklerin amacı,
ailenin gereksinimlerini karşılama yeterliğini arttırmaktır.
Kaynak: Demir,
Abdullah, Erken Çocukluk Dönemi Ve Aile Eğitimi Ders
Notları, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü,
Gelişimsel Yetersizliği Olan Çocuklar Yüksek Lisans
Programı, Nisan, 2005
Gönderen : Abdullah DEMİR |
